دوشنبه / ۲۵ مهر ۱۴۰۱ / ۱۴:۴۱
سرویس : مسجد خبر
کد خبر : ۳۷۵۸۳
گزارشگر : ۶۹۱
سرویس مسجد خبر
استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم؛

هیچ مرکزی در جامعه‌پردازی ظرفیت مسجد را ندارد

حجت‌الاسلام والمسلمین لیالی با بیان اینکه هیچ مرکزی در جامعه‌پردازی ظرفیت‌های مسجد را ندارد، گفت: مساجد باید جامعیت داشته باشند و امامان جماعت، امام محله باشند؛ مشکلات امروز ما در جامعه‌پردازی، به دوری از مسجد بازمی‌گردد.

(دوشنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۱) ۱۴:۴۱

به گزارش پایگاه تخصصی مسجد به نقل از شبستان با پرچمداری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و اعتقاد و اهتمام جدی دولت آیت‌الله رئیسی به مسجدمحوری در امر اصلاح و بازسازی فرهنگ، این روزها به سرخطی مهم در فضای مسجدی کشور تبدیل شده است، اتفاقی مبارک که بررسی چیستی، چرایی و برکات آن دستمایه گفتگو با حجت‌الاسلام والمسلمین «محمدعلی لیالی»، استاد سطوح عالی حوزه علمیه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی قرار گرفته است و مشروح آن را در ادامه می‌خوانید:

 

آیا می‌توان برای نهضت بازگشت به مسجد و احیای کارکردهای این نهاد دینی، پشتوانه‌های مستند از قرآن و روایات یافت و با استناد به آنها این مسیر را طی کرد؟

 

بنابر نگاه قرآن و روایات، مسجد در جامعه اسلامی محوریت دارد چنان که تعبیر مسجد، مساجد، مسجدالاحرام، مسجدالاقصی و مانند آن 28 مرتبه در قرآن آمده شده است؛ در لسان قرآن از دو مسجد یاد می‌شود: مسجدی که بر تقوا بنا شده «أَسَّسَ بُنْیَانَهُ عَلَى تَقْوَى» و در مقابل مسجدی که ضرار و محل ضرر است!

درباره اهمیت مسجد باید گفت: زمین از مسجدالحرام که بزرگ‌ترین و برترین مساجد است، گسترش یافت این مسجد در میان امت‌های گذشته و پیراوان ادیان الهی جایگاهی ویژه داشته و در عصر بعثت و طی 13 سال حضور پیامبر(ص) در مکه نیز محور جامعه اسلامی بود و پس از هجرت و تاسیس مدینه النبی(ص)، باز هم نخستین اقدام پیامبر(ص) تاسیس مسجد بود.

علاوه بر این، در سخنان پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) بارها بر محوریت و جایگاه مسجد تاکید شده و بسیاری از تاکیدات درباره بنای مسجد، اعتکاف در مساجد، قداست مسجد و آداب حضور در آن و دیگر بحث‌های حدیثی و فقهی درباره مسجد، در سخنان رسول خدا(ص) و اهل بیت(ع) آمده است.

 

چه عواملی به نهضت بازگشت به مسجد ضرورت می‌بخشد، این نهضت چه کارکردهایی از مسجد را احیاء می‌کند؟

 

بنابر آموزه‌های قرآن و روایات، مسجد تا آخرالزمان محور جامعه اسلامی است و مساجد متعلق به خدا هستند: «أَنَّ الْمَساجِدَ لِلّهِ»؛ محراب مسجد، محور رسیدن به خدا، قرب و عبادت است. مسجد فقط یک مکان عبادی نیست بلکه باید در کنار عبودیت و اقامه نماز و اعتکاف، محوریت و مدیریت جامعه را عهده‌دار و محل رهبری و راهبری جامعه باشد، در این صورت، مسجد جامع است.

علاوه بر این، مسجد باید محل آموزش و پرورش و تحقیق و تربیت باشد؛ در تفکر اسلامی مسجد محل فعالیت‌های اقتصادی، رسیدگی به محرومان و ایتام است.

تحلیل جامعه‌شناختی مسجد در فرهنگ اسلامی نیز قابل تامل است؛ چراکه در هر محله‌ای، مسجدی وجود دارد که دارای هیئت امناء، امام مسجد و محله، خادم، موذن و مکبّر، نماز و نمازگزاران، بسیج و هیئت‌های مذهبی و جلسات قرائت قرآن و ... است و مراکز و موسساتی به آن وابسته هستند. امروز ده‌ها هزار مسجد در جهان وجود دارد که هر یک می‌تواند پایگاه برقراری عدالت، انجام فعالیت‌های دینی اخلاقی و گره‌گشایی‌های اجتماعی و اقتصادی باشد. اگر در ساخت فرهنگ و تمدن نوین اسلامی، مسجدمحور باشیم بسیاری از مشکلات فرهنگی، سیاسی و مدیریتی جهان اسلام برطرف می‌شود.

 

راه این مسجدمحوری چیست و چطور می‌توان این رویکرد را احیاء و تبدیل به گفتمان غالب کرد؟

 

برای این هدف، مسجد باید جامع باشد و جامعیت داشته باشد نه آنکه فقط محل اقامه نماز باشد؛ مسجد باید محل حضور نوجوانان و جوانان، تعامل با حوزه‌های علمیه، تعلیم و تربیت، رسیدگی به دعاوی و مشکلات مردمی و ارائه مشاوره‌ در زمینه‌های مختلف باشد. البته مدیریت مسجدی نیز ضرورت دارد امام مسجد باید امامِ محله باشد طبیعتاً چنین امامی می‌تواند مشاوره سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و تربیتی موثر را به مردم دهد.

دوری جامعه، فرهنگ و تمدن اسلامی از مسجد، ما را گرفتار اشرافیت و کاخ‌نشینی می‌کند. در عصر پیامبر(ص) حتی عصر خلفای اول و دوم، مسجد در جامعه اسلامی محوریت داشت، اما بتدریج از عصر خلیفه سوم و بعدها در زمان معاویه و بنی‌امیه و بنی‌العباس و دیگر حکومت‌ها در عربستان، شام و عراق و ایران مسجد دیگر جامعیت نداشت و امام مسجد، امام جامعه نبود و فقط به بیان احکام می‌پرداخت، چنان‌که مسجد، هم دیگر جامع نبود!

لذا ضرورت نهضت بازگشت به مسجد در آن است که مسجد محوریت بیابد و آن جایگاه متعالی در فرهنگ و تمدن اصیل اسلامی با گرایش اهل بیتی را احیاء کند، تا چالش خلوت شدن مساجد برطرف شود؛ چراکه رشد و پیشرفت در جامعه اسلامی نیازمند مسجدمحوری است.

 

نهضت بازگشت به مسجد و پرکردن فاصله‌ای که در سایه برخی غفلت‌ها با مسجد ایجاد شده است، چه فواید و برکاتی دارد؟

 

ده‌ها و صدها فایده برای بازگشت به مسجد وجود دارد، مسجد در جامعه اسلامی محور اخلاق، معنویت و تعالی است به تعبیر عرفانی و فلسفی مسجد سبب حرکت از کثرت به وحدت و از وحدت به کثرت است؛ در مسجد نماز جماعت رو به محراب اقامه می‌شود و محراب رو به آسمان دارد ... با بازگشت به مسجد بزه و ناهنجاری‌های اجتماعی از بین رفته و برای ارزش‌هایی همچون ایثار و مواسات و جهاد فراخوان می‌شود.

علاوه بر این، مسجد محل تجمع مومنان و مسلمانان است، در جماعت خیر بسیار هست و گره‌گشای مشکلات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی می‌شود، چنان‌که اغنیاء ثروت خود را برای رسیدگی به محرومان در خدمت مسجد قرار می‌دهند.

 

مسجدمحوری و تحقق نهضت بازگشت به مسجد در تمدن‌سازی که افق گام دوم انقلاب است، چه تاثیر و نقشی دارد؟

 

مسجد مهمترین و جامع‌ترین عنصر تمدن‌سازی است چنان که در صدر اسلام چنین نقشی را ایفا کرد، خوب است جایگاه مسجد در حکومت امیرالمومنین(ع) و کارکردهای مسجدالنبی(ص) در عصر پیامبر(ص) دستمایه نگارش پایان‌نامه‌ها شود. هیچ مرکزی در جامعه‌پردازی ظرفیت مسجد را ندارد، به‌ویژه آنکه محدودیت سنی و تحصیلی و طبقاتی برای حضور در آن وجود دارد؛ مشکلات امروز ما در جامعه‌پردازی ریشه در دوری از مسجد دارد. حتی اگر نقش مسجد را به اخلاق و معنویت محدود کنیم باز هم ریشه امروزیِ بسیاری از بی‌اخلاقی‌ها در دوری از مسجد است!

مسجد کارکرد موثری در تنظیم معنویت و اخلاق در جامعه دارد و سبک زندگی دینی را عرضه می‌کند؛ اصلاح سبک زندگی دینی زمینه‌ساز جامعه‌پردازی و تمدن‌سازی است. اندیشمندان و متفکران اسلامی باید به دنبال نهضت بازگشت به مسجد باشند و کارکردهای متعدد مساجد را احیاء کنند.

 

معماری و شهرسازی چقدر در تحقق نهضت بازگشت به مسجد موثر هستند؟

 

دشمنان می‌دانند بازگشت به دین، معنویت و اخلاق، خلیفة‌الله می‌سازد و این فقط در محراب و مسجد محقق می‌شود؛ لذا ضرورت دارد نظام شهرسازی از این پس در تاسیس روستاها و شهرک‌ها و توسعه محلات و مناطق، مسجدمحوری را رعایت کند تا مسجد از نظر معماری و جغرافیایی مرکز روستا و شهر باشد و قبل از تاسیس نهادهای مختلف مثل مدرسه و بیمارستان و ... مسجد محور قرار بگیرد همچون مسجد جامع اصفهان که مرکز ثقل راه‌های اقتصادی، علمی بازار و ... بود.

 

پایان پیام/
https://news.masjed.ir/u/Rm0
اظهار نظر
امتیاز را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید